Column Wouter Bos: Lees Arnold Heertje!

Het Centraal Plan Bureau, ooit opgericht door Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen, is een voorbeeld voor velen in de wereld. Een uniek instituut met een gouden traditie en een hoge kwaliteit economen. En nergens ter wereld met zoveel gezag bekleed dat zelfs oppositiepartijen hun plannen durven te laten doorrekenen, of beter nog, de meeste oppositiepartijen durven het niet aan om hun plannen niet te laten doorrekenen.

 

Daarbij is het knap dat het CPB al die tijd overeind is gebleven in het politieke gewoel. Hoezeer De Telegraaf het ook probeerde, de PvdA-achtergrond van de vorige directeur Coen Teulings vertaalde zich niet in zijn adviezen; en wat de politieke kleur is van zijn opvolgster Laura van Geest is gelukkig een goed bewaard geheim.

 

Toch was er, voor economen en politici, al die tijd best wat aan te merken op het CPB. Zelf heb ik mij vaak geërgerd aan de manier waarop verkiezingsprogramma's werden doorgerekend. De kern van de methodiek die het CPB gebruikt, komt immers hierop neer: elke extra euro belastingheffing leidt tot extra welvaartsverlies. En elke extra euro belastingheffing leidt tot dito koopkrachtverlies. Maakt niet uit waar die euro aan uitgegeven wordt. Onderwijs, sociale zekerheid, gezondheidszorg, wetenschap, innovatie, veiligheid, rechtspraak: welvaartsverlies. De beste manier om in een CPB-model hoog te scoren op groei en koopkracht is door aan al deze zaken vooral geen belastinggeld uit te geven. En een euro die besteed wordt aan een premie voor een zorgpolis is geen (gerealiseerde) koopkracht maar koopkrachtverlies.

 

Dit is natuurlijk op haar best een zeer liberale en op haar slechtst een volstrekt misplaatste versie van de werkelijkheid. Collectieve uitgaven stelselmatig als koopkrachtverlies neerzetten en individueel discretionaire uitgaven als koopkracht, is een uit te leggen, maar hoogst subjectieve keuze. Die bij voorbaat elk politiek pleidooi voor collectieve uitgaven op achterstand zet. En natuurlijk kan extra belastingheffing tot welvaartsverlies leiden. Maar een gebrekkige veiligheid, gezondheidszorg, onderwijs of veiligheid minstens evenzeer. Arnold Heertje noemt dit het brede welvaartsbegrip.

 

Had het CPB daar dan geen oog voor? Dat had het wel. Voetnoten bij studies stonden er vol van, maar kwamen erop neer dat het hier ging om moeilijk kwantificeerbare grootheden en relaties. Een type nuance dat in het politieke en publieke debat snel verloren ging met als nettoresultaat dat rechtse partijen met programma's die pleiten voor kleine overheden en lage belastingheffing altijd bij het CPB op voorsprong stonden.

 

Een aantal jaren geleden leek het CPB zich deze kritiek ter harte te nemen en begon men ook de effecten op de welvaart van het niveau van collectieve uitgaven in de berekeningen op te nemen. Voorzichtige modelmatige berekeningen kwamen naar boven waarbij verkiezingsprogramma's niet alleen werden doorgerekend op groei en koopkracht maar ook op zaken als milieu, files en onderwijsniveau.

 

Plots was niet elke collectief uitgegeven euro een verloren euro. Het was natuurlijk niet perfect, experimenteel vaak, maar het was een goede poging. Nog steeds was het niet mogelijk de investeringen in zorg of onderwijs helemaal door te vertalen in welvaart of nationaal inkomen maar in ieder geval werd zichtbaar dat het 'iets' opleverde, hoe kwetsbaar ook.

 

Nu heeft het CPB deze gang van zaken geevalueerd en geconcludeerd dat het hiermee gaat stoppen. In de brief van dinsdag aan de Kamer laat het CPB weten: 'Een veelgehoord kritiekpunt is dat de gehanteerde systematiek er veelal toe leidt dat alleen die maatregelen worden gekozen die het stempel kansrijk hebben en kwantificeerbaar zijn. Andere (mogelijk goede) maatregelen vallen zo af. In de zorg bijvoorbeeld zijn veel effecten onbekend. Dit leidt tot een onevenwichtig beeld.'

 

En dus, zo concludeert het CPB, omdat we nog niet alles kunnen modelleren en kwantificeren, houden we er maar helemaal mee op. En gaan we dus weer terug naar hoe we het altijd deden. Is elke collectief uitgegeven euro weer welvaartsverlies en koopkrachtverlies. Worden de negatieve effecten van meer uitgeven aan zorg, onderwijs en veiligheid wel doorgerekend (hogere belastingen) maar de positieve niet. Staan alle partijen die een sterke publieke sector een bijdrage vinden aan onze welvaart, die geloven dat solidariteit niet alleen iets kost maar ook iets oplevert, die verder willen kijken dan dat deel van de werkelijkheid dat we kunnen modelleren, weer op achterstand.

 

Niet doen, Laura. En verplicht al die knappe economen bij het Centraal Plan Bureau Arnold Heertjes De kern van de economie nog eens te lezen

Reactie toevoegen

Filtered HTML

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <strong> <em> <blockquote> <ul> <ol> <li> <img>
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.