Arnold Heertje: ouderen en cultuurparticipatie, dehumaniseer het beleid niet!

De directeur van een bedrijf had een vrijkaartje voor een uitvoering van Schuberts Unvollendente. Omdat hij verhinderd was, gaf hij het kaartje aan de manager van de organisatie. De volgende ochtend vroeg de directeur hem of het een mooi concert was geweest. In plaats van een antwoord, overhandigde de manager hem een memo:

 

a. Gedurende lange periodes hadden de hoboïsten niets te doen. Hun aantal dient te worden verminderd, en hun werkzaamheden dienen over het hele orkest te worden verdeeld, teneinde ogenblikken van werkloosheid te vermijden;
b. Alle twaalf eerste violen speelden precies dezelfde noten. Dat is een onnodige duplicatie, en het personeel in deze sectie dient drastisch te worden uitgedund. Indien een luider volume van de eerste violen is gewenst, wordt dat effect ook bereikt met een versterker.
c. Er is veel energie gestoken in het spelen van 32-ste noten. Dat is een veel te grote verfijning. Het verdient aanbeveling om alle noten zoveel mogelijk af te ronden tot hoogstens zestienden. Aldus kan ervaren personeel worden vervangen door goedkopere krachten, zoals bijvoorbeeld ook gebeurt in het onderwijs van uw gemeente.
d. Het herhalen van passages door de hoorns die al eerder zijn gespeeld door de strijkers dient geen enkel doel. Als dergelijke overbodige delen worden geëlimineerd, kan het concert worden teruggebracht van twee uur tot twintig minuten.

 

Gelet op bovenstaande, zo rondt de organisatiemanager af, kan worden geconcludeerd dat Schubert, als hij aan deze punten aandacht had besteed, tijd had gehad om zijn symfonie af te maken.

 

Wat vinden ouderen belangrijk?

U ziet de absurditeit van deze reactie ongetwijfeld in. Maar ik herken ook in het gemeentelijk beleid over cultuurparticipatie voor ouderen veel kenmerken en bureaucratie die vooral met rendement en efficiëntie hebben te maken en niet met het eigenlijke doel: het welzijn van de ouderen.
Het gaat veel over ‘winst’,  de voordelen van gemeentelijke coördinatie, optimale informatie-uitwisseling tussen instellingen, de kwaliteitsbewaking.

Maar... de mensen waar het om gaat, in dit geval de ouderen, zijn volledig uit beeld verdwenen. Dat is een algemeen fenomeen in de samenleving, de patiënten in de zorg, de studenten in het onderwijs, de mensen die huizen huren; die neigen uit zicht te geraken, een soort dehumanisering.  Het belangrijkste is niet of er goede uitwisseling van informatie is, maar dat we te weten komen wat diegenen waar het om draait, de ouderen, belangrijk vinden. Dat wordt niet bepaald door wat u het beste vindt, maar door de beleving van de ouderen.

 

Beleid maken begint niet met budgetten

Het gaat hier bovendien om beleid en besluitvorming in de publieke sector. Dat betekent ook dat als u projecten opzet, dat u dan niet begint met budgetten, en budgetdiscussies, en hoeveel krijgen we van de afdeling kunst en hoeveel van de afdeling zorg. Het gaat om de vraag wat de gemeente ouderen kan aanreiken, waardoor het doel cultuurparticipatie zo goed mogelijk wordt bereikt. U bent niet bovengeschikt aan de ouderen, u bent ondergeschikt aan wat voor de ouderen van belang is. 

Er moet eerst nagedacht worden over wat voor ouderen de beste invulling is.  En daarna volgt pas de vraag hoeveel dat dan gaat kosten. Niet bij voorbaat allerlei mogelijkheden en ideeën afkappen omdat maar zoveel euro beschikbaar is. Dat is een heel foute benadering. Doe het andersom, en kijk dan waar je uitkomt. Dan zal het vaak zo zijn dat je aanvankelijke plannen moet corrigeren en bijstellen, maar dan blijven die aanvankelijke plannen wel op de agenda staan. Die zijn ook als het ware een baken naar de toekomst toe.

 

Ouderen willen juist af van rendementsdenken

Er is de afgelopen jaren, en voor een belangrijk deel nog steeds, erg de neiging om alles te benaderen alsof het een marktsector betreft. Ook als het gaat om de waarde van cultuurparticipatie gaat men kijken naar posten, financieel rendement, naar markttransacties, naar de gedachte dat alles wat er in het leven gebeurt op een of andere manier meetbaar moet zijn en het liefst ook in geld uit te drukken.

Houd daar mee op! Ouderen hebben aan al die verhalen volstrekt geen boodschap. Die zijn in een levensfase waarin ze heel erg geconfronteerd zijn geweest met de nadelen van dat marktdenken, van dat zogenaamde rendementsdenken, die willen daar nu van af. Cultuur gaat over ontroering, over bezieling en betekenis en niet over effectief functioneren.

Blijf dus de oudere centraal stellen. Gaat u de komende tijd maar na, wat u doet in vergaderingen, u beslist over allerlei zaken. Ik raad u aan om aan het eind van een bijeenkomst, aan het eind van een vergadering, de vraag te stellen: en wat betekent dat nu voor de ouderen, wat we nu besloten hebben. Dat is de vraag waar het om gaat.

 

Waar doen we het voor?

Verder heeft bureaucratie de eigenschap om bol te staan van regelgeving, procedures en handhaving van regels. Eigenlijk is dit een uiting van voortdurend wantrouwen in de mensen. Ik zeg: houd daar mee op. U weet helemaal niet of iemand integer of te vertrouwen is of niet. In de samenleving is alleen maar van belang dat mensen zich gedragen, alsof ze te vertrouwen zijn. We moeten naar een besluitvormingsstructuur, waarbij positieve prikkels werken waardoor mensen zich gaan gedragen alsof ze integer zijn.

Dat is wat we in de economische theorie tegenwoordig mechanism design noemen. Het ontwerpen van constructies die uitgaan van het belang van de finale afnemers. En daarin staat maar één vraagstuk centraal: Waar doen we het voor? We doen het voor de kwaliteit van het bestaan, voor de beleving van de mensen. Daar zit de waarde in. Wat wil je nu eigenlijk nog meer?

 

Dit is een ingekorte versie van de keynote van Arnold Heertje bij de Werkconferentie Lokaal Beleid en Praktijk Ouderen en Cultuur op 8 september 2016


Wat kunnen kunst en cultuur betekenen voor ouderen? Die vraag staat centraal tijdens de LKCA-bijeenkomst De Kunst van... professionals voor ouderen en cultuur op 11 november 2016. Meld je nu aan!



Reactie toevoegen

Filtered HTML

  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Toegelaten HTML-tags: <strong> <em> <blockquote> <ul> <ol> <li> <img>
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.

Plain text

  • Geen HTML toegestaan.
  • Adressen van webpagina's en e-mailadressen worden automatisch naar links omgezet.
  • Regels en paragrafen worden automatisch gesplitst.