Het nieuwe pensioenstelsel is de vernieuwing van het Nederlandse aanvullende pensioen onder de Wet toekomst pensioenen (Wtp), die op 1 juli 2023 in werking trad. De kern: pensioenfondsen stappen over van een uitkeringsregeling, waarin een bepaalde uitkering wordt beloofd, naar een premieregeling, waarin vastligt hoeveel premie er wordt ingelegd en iedere deelnemer een eigen pensioenvermogen opbouwt. Je pensioen hangt daardoor directer af van de beleggingsresultaten. Pensioenfondsen moeten uiterlijk 1 januari 2028 zijn overgestapt.
In het kort
- De Wtp geldt voor het aanvullend pensioen via de werkgever, niet voor de AOW.
- Iedereen krijgt een persoonlijk pensioenvermogen; de pensioenuitkering is geen vaste belofte meer.
- Er zijn twee hoofdvarianten: de solidaire premieregeling en de flexibele premieregeling.
- Een collectieve buffer kan schokken tussen generaties opvangen.
- Pensioenfondsen hoeven minder sterk af te dekken tegen renteveranderingen; dat kan de lange rente beïnvloeden.
Hoe zit het Nederlandse pensioen in elkaar?
Het Nederlandse pensioen bestaat uit drie delen, vaak de drie pijlers genoemd:
- De AOW: een basispensioen van de overheid, betaald via een omslagstelsel. Hierover gaat de Wtp niet. Zie vergrijzing en overheidsfinanciën.
- Het aanvullend pensioen: opgebouwd via de werkgever, meestal bij een pensioenfonds of verzekeraar. Dit wordt door de Wtp hervormd.
- Eigen voorzieningen: zelf sparen of beleggen voor later, bijvoorbeeld met een lijfrente.
Het aanvullend pensioen werkt met kapitaaldekking: werkgever en werknemer betalen premie, het fonds belegt dat geld, en daar worden later de uitkeringen uit betaald.
Wat verandert er? Van uitkering naar premie
| Oude stelsel (uitkeringsregeling) | Nieuwe stelsel (premieregeling) | |
|---|---|---|
| Wat ligt vast? | De beoogde uitkering | De premie |
| Vermogen | Eén grote collectieve pot | Een persoonlijk pensioenvermogen per deelnemer, binnen het fonds |
| Graadmeter | De dekkingsgraad van het fonds | Het eigen vermogen en het rendement daarop |
| Premie | Gelijk percentage voor jong en oud, terwijl premie van jongeren langer kan renderen (doorsneesystematiek) | Leeftijdsonafhankelijke premie; de doorsneesystematiek verdwijnt |
| Gevoeligheid voor rente | Groot: een lagere rente maakt de beloofde uitkeringen duurder | Kleiner: er is geen vaste belofte meer die herrekend moet worden |
| Uitkering | Kon jarenlang niet worden verhoogd als de dekkingsgraad te laag was | Beweegt sneller mee met de beleggingsresultaten, vaak gedempt |
Waarom deze hervorming?
In het oude stelsel moesten fondsen hun toekomstige verplichtingen waarderen met de marktrente. Toen de rente na de kredietcrisis jarenlang zeer laag was, werden die verplichtingen veel duurder. Ondanks goede beleggingsresultaten konden pensioenen daardoor jarenlang niet worden verhoogd, en dreigden bij sommige fondsen zelfs kortingen. Daarnaast paste het oude stelsel minder goed bij een arbeidsmarkt waarin mensen vaker van baan wisselen of zzp’er worden. Het nieuwe stelsel moet persoonlijker en beter uitlegbaar zijn.
Je persoonlijke pensioenvermogen
In het nieuwe stelsel heeft iedere deelnemer een eigen pensioenvermogen. Daar komen de premies bij en het rendement op de beleggingen. Op de pensioendatum wordt van dat vermogen een levenslange uitkering betaald. Het geld blijft wel in het fonds en wordt collectief belegd; je kunt het niet zomaar opnemen.
Stel, je hebt een pensioenvermogen van 50.000 euro. Er komt in een jaar 3.000 euro premie bij en het rendement is 6 procent over het beginvermogen: 50.000 x 0,06 = 3.000 euro.
Aan het eind van het jaar: 50.000 + 3.000 + 3.000 = 56.000 euro.
Is het rendement dat jaar -4 procent, dan is het verlies 50.000 x 0,04 = 2.000 euro, en kom je uit op 50.000 + 3.000 – 2.000 = 51.000 euro. Je ziet dus directer wat beleggingsresultaten met je pensioen doen. Over een looptijd van tientallen jaren werkt bovendien rente op rente.
Hoeveel risico er met je vermogen wordt genomen, hangt af van je leeftijd. Voor jongeren wordt meestal meer belegd in zakelijke waarden zoals aandelen, omdat zij nog lang de tijd hebben om tegenvallers in te halen. Hoe dichter bij de pensioendatum, hoe meer het vermogen wordt beschermd tegen schommelingen.
Solidaire en flexibele premieregeling
Pensioenfondsen en sociale partners kiezen tussen twee hoofdvarianten:
De solidaire premieregeling
- Het vermogen wordt collectief belegd volgens één beleid voor alle deelnemers.
- Rendementen worden verdeeld over de leeftijdsgroepen volgens vooraf vastgestelde regels: jongeren krijgen een groter deel van het beleggingsrisico, ouderen meer bescherming.
- Er is een verplichte solidariteitsreserve: een collectieve buffer die wordt gevuld in goede jaren en kan worden ingezet om tegenvallers op te vangen of uitkeringen te stabiliseren.
- Deelnemers hebben weinig eigen keuzes.
De flexibele premieregeling
- Het pensioenvermogen is sterker individueel.
- Deelnemers kunnen soms kiezen hoeveel beleggingsrisico ze nemen.
- Bij pensionering kan de uitkering vast of variabel zijn.
- Een collectieve buffer, hier risicodelingsreserve genoemd, is mogelijk maar niet verplicht.
De meeste grote pensioenfondsen kiezen voor de solidaire variant. Welke regeling voor jou geldt, staat in de informatie van je eigen fonds.
Het tijdpad en het invaren
- 1 juli 2023
De Wet toekomst pensioenen treedt in werking. Vanaf dat moment kunnen fondsen overstappen.
- 2023-2027
Sociale partners kiezen een regeling, fondsen maken een transitieplan en stappen op verschillende momenten over.
- 1 januari 2028
Uiterlijke datum waarop pensioenfondsen in het nieuwe stelsel moeten zitten.
Bij de overstap wordt in de meeste gevallen het al opgebouwde pensioen omgezet naar het nieuwe stelsel. Dat heet invaren. De collectieve pot wordt dan verdeeld in persoonlijke vermogens. Dat is ingewikkeld, omdat het eerlijk moet gebeuren tussen generaties. Fondsen moeten laten zien dat de overstap evenwichtig uitpakt, en De Nederlandsche Bank houdt toezicht op de uitvoering.
Goed om te weten: het afschaffen van de doorsneesystematiek betekent dat de premie van jongeren in het nieuwe stelsel meer pensioen oplevert dan nu, en die van ouderen minder. Voor de generatie die midden in de loopbaan zit, zijn daarom compensatieafspraken gemaakt. Hoe die er voor jou uitzien, verschilt per fonds.
Economische effecten: de rente
De hervorming is niet alleen belangrijk voor deelnemers, maar ook voor de financiële markten. Nederlandse pensioenfondsen beheren samen een zeer groot vermogen en zijn grote spelers op de markt voor langlopende obligaties en rentederivaten.
In het oude stelsel moesten fondsen hun verplichtingen tegen de marktrente waarderen. Om te voorkomen dat een rentedaling de dekkingsgraad onderuithaalde, dekten ze een groot deel van dat renterisico af met zeer langlopende obligaties en renteswaps. Daardoor was er structureel veel vraag naar beleggingen met een looptijd van tientallen jaren.
In het nieuwe stelsel is die noodzaak kleiner, vooral voor het vermogen van jongere deelnemers, waar geen vaste uitkering meer tegenover staat. Fondsen zullen de renteafdekking voor jongeren naar verwachting afbouwen en die voor ouderen behouden. Veel analisten, ook bij toezichthouders, verwachten daarom:
- minder vraag naar zeer langlopende rentebeleggingen;
- daardoor mogelijk een relatief hogere rente op de lange looptijden, waardoor de rentecurve steiler wordt;
- tijdelijke beweeglijkheid op de rentemarkten rond de momenten waarop grote fondsen overstappen.
Hoe groot die effecten zijn, is onzeker en hangt af van hoe en wanneer fondsen overstappen. Een hogere lange rente kan doorwerken in bijvoorbeeld de hypotheekrente met een lange rentevaste periode.
Wat betekent het voor jou?
- Je pensioenvermogen en de verwachte uitkering worden zichtbaarder, maar ook beweeglijker.
- In goede beleggingsjaren kan je pensioen sneller stijgen; in slechte jaren kan het dalen.
- Wissel je van baan, dan neem je je vermogen in principe mee in de vorm van een waardeoverdracht.
- Bekijk de communicatie van je fonds en mijnpensioenoverzicht.nl voor je eigen situatie. Dit artikel is uitleg, geen advies.
Veelgestelde vragen
Wanneer gaat het nieuwe pensioenstelsel in?
De Wet toekomst pensioenen geldt sinds 1 juli 2023. Pensioenfondsen moeten uiterlijk 1 januari 2028 zijn overgestapt; veel fondsen doen dat eerder.
Verandert er iets aan de AOW?
Nee. De Wtp gaat alleen over het aanvullend pensioen via de werkgever.
Wordt mijn pensioen lager in het nieuwe stelsel?
Dat hangt af van de beleggingsresultaten, je leeftijd en de afspraken bij de overstap. Het pensioen is geen vaste belofte meer en beweegt meer mee met de markt, zowel omhoog als omlaag.
Wat is invaren?
Het omzetten van al opgebouwde pensioenrechten naar een persoonlijk pensioenvermogen in het nieuwe stelsel.
Bronnen en meer informatie: Rijksoverheid, DNB, AFM.
