Sparen voelt veilig: het bedrag op je rekening wordt nooit kleiner, en met wat rente groeit het zelfs. Toch kan je spaargeld minder waard worden. Dat gebeurt als de inflatie hoger is dan de spaarrente. Je hebt dan wel meer euro’s, maar je kunt er minder voor kopen. Wat telt, is de reële rente: de spaarrente min de inflatie.
In dit artikel lees je hoe dat precies werkt, met rekenvoorbeelden, wat de rol van de ECB is en welke afwegingen je kunt maken.
Nominale en reële rente
- Nominale rente: de rente die je bank vermeldt, bijvoorbeeld 2 procent.
- Reële rente: de rente gecorrigeerd voor inflatie. Bij 2 procent spaarrente en 3 procent inflatie is de reële rente ongeveer −1 procent.
Reële rente ≈ nominale rente − inflatie. Is de uitkomst negatief, dan verlies je koopkracht, ook al groeit het bedrag op je rekening.
Dit onderscheid tussen nominaal en reëel komt overal in de economie terug, ook bij lonen en groei. Lees er meer over in nominaal versus reëel.
Rekenvoorbeelden
Stel, je hebt 10.000 euro op een spaarrekening. Hoeveel koopkracht houd je over na vijf jaar, bij verschillende combinaties van spaarrente en inflatie? (Belasting laten we hier buiten beschouwing.)
| Spaarrente | Inflatie | Saldo na 5 jaar | Koopkracht in euro’s van nu |
|---|---|---|---|
| 1% | 3% | € 10.510 | ongeveer € 9.066 |
| 2% | 2% | € 11.041 | ongeveer € 10.000 |
| 3% | 2% | € 11.593 | ongeveer € 10.500 |
| 0% | 10% | € 10.000 | ongeveer € 6.209 |
De laatste regel is een extreem scenario, maar het laat zien hoe snel hoge inflatie spaargeld uitholt. Bij een inflatie van 10 procent per jaar ben je na vijf jaar bijna 40 procent van je koopkracht kwijt. Dat het effect elk jaar wordt opgestapeld, heeft te maken met het principe van rente-op-rente, dat ook omgekeerd werkt bij inflatie.
Waarom loopt de spaarrente achter?
Banken bepalen zelf hun spaarrente, maar laten zich leiden door de rente van de ECB. Daar zitten een paar vertragingen in:
- De ECB reageert op inflatie, maar meestal pas als die al is opgelopen.
- Banken geven een renteverhoging vaak niet volledig en niet direct door aan spaarders.
- In de jaren 2014 tot 2022 stond de ECB-rente onder nul, en lag de spaarrente rond nul, terwijl er toch inflatie was. Spaarders verloren in die periode langzaam koopkracht.
In 2022 werd het verschil heel zichtbaar: de inflatie liep in Nederland op tot ongeveer 10 procent over het hele jaar, terwijl de spaarrentes nog nauwelijks boven nul uitkwamen.
Waarom is sparen dan toch verstandig?
Een negatieve reële rente betekent niet dat sparen zinloos is. Spaargeld heeft functies die niet in rendement zijn uit te drukken:
- Buffer: een reserve voor onverwachte uitgaven, zoals een kapotte wasmachine of een autoreparatie. Het Nibud geeft advies over hoe groot die buffer voor jouw situatie zou moeten zijn.
- Zekerheid: spaargeld schommelt niet in waarde, zoals aandelen dat wel doen.
- Beschikbaarheid: je kunt er (meestal) direct bij.
- Bescherming: spaargeld bij een bank met een Nederlandse vergunning valt onder het depositogarantiestelsel, tot 100.000 euro per persoon per bank.
Welke afwegingen kun je maken?
Dit is algemene informatie en geen persoonlijk financieel advies. Wat verstandig is, hangt af van jouw situatie, doelen en risicobereidheid.
1. Vergelijk spaarrentes
Het verschil in spaarrente tussen banken kan groot zijn. Een vrij opneembare spaarrekening met een hogere rente levert zonder extra risico meer op.
2. Vast zetten: hogere rente, minder flexibiliteit
Met een deposito zet je geld voor een vaste periode vast tegen een vaste rente. Dat levert vaak meer op, maar je kunt er tussentijds niet (zonder kosten) bij. En als de rente daarna stijgt, zit je vast aan de oude rente.
3. Aflossen
Als je schulden hebt met een hogere rente dan je spaarrente, zoals een doorlopend krediet, kan aflossen financieel aantrekkelijker zijn dan sparen.
4. Beleggen
Op de lange termijn hebben aandelen historisch gezien gemiddeld een hoger rendement opgeleverd dan sparen, en vaak boven de inflatie. Daar staat tegenover dat de waarde flink kan schommelen en dat je geld kunt verliezen. Beleggen is daarom vooral geschikt voor geld dat je lange tijd niet nodig hebt, en de AFM waarschuwt terecht: let op, beleggen brengt risico’s met zich mee.
Waarom de ECB spaarders niet “vergeet”
Spaarders hebben soms het gevoel dat centrale banken hen in de steek laten wanneer de rente lang laag blijft. Dat is begrijpelijk, maar de ECB heeft een ander doel: prijsstabiliteit voor het hele eurogebied. In een periode van zwakke economie en zeer lage inflatie, zoals na 2014, moet de rente laag zijn om bestedingen en investeringen te stimuleren en deflatie te voorkomen. Spaarders betalen daar een prijs voor in de vorm van een lage rente, maar profiteren ook van een stabielere economie en meer werkgelegenheid. Andersom stijgt de spaarrente vooral wanneer de ECB de inflatie moet afremmen, zoals na 2022. Het rentebeleid is dus geen keuze tussen spaarders en leners, maar een middel om de inflatie rond 2 procent te houden.
Je eigen inflatie
De officiële inflatie is een gemiddelde. Je persoonlijke inflatie kan hoger of lager uitvallen, afhankelijk van waar je je geld aan uitgeeft. Wie veel uitgeeft aan energie en boodschappen, merkte in 2022 veel meer van de prijsstijgingen dan iemand die vooral aan diensten uitgeeft. Als je wilt weten wat inflatie met jouw spaargeld doet, is het verstandig om ook naar je eigen uitgavenpatroon te kijken.
En de belasting?
Boven een bepaald vermogen betaal je in Nederland belasting in box 3. Die belasting gaat uit van een veronderstelde opbrengst, wat ertoe leidde dat spaarders in de periode van lage rente belasting betaalden over rendement dat ze niet haalden. Lees meer in box 1, 2 en 3 uitgelegd.
Veelgestelde vragen
Wordt mijn spaargeld minder door inflatie?
Het bedrag op je rekening wordt niet minder, maar wat je ermee kunt kopen wel, als de inflatie hoger is dan je spaarrente.
Wat is reële rente?
De reële rente is de nominale rente min de inflatie. Een spaarrente van 2 procent bij een inflatie van 3 procent geeft een reële rente van ongeveer −1 procent.
Is mijn spaargeld veilig als de bank failliet gaat?
Spaargeld bij banken met een vergunning van DNB is via het depositogarantiestelsel beschermd tot 100.000 euro per persoon per bank.
Meer over geld in je eigen huishouden vind je in het dossier koopkracht en sparen.
