De ECB-rente is de rente die de Europese Centrale Bank vaststelt voor banken in het eurogebied. Het is het belangrijkste instrument waarmee de ECB de inflatie stuurt. Verhoogt de ECB de rente, dan wordt lenen duurder en sparen aantrekkelijker, waardoor bestedingen en prijsstijgingen afremmen. Verlaagt ze de rente, dan gebeurt het omgekeerde. Via banken en financiële markten werkt het besluit door in je spaarrente, je leningen en in mindere mate je hypotheekrente.
In dit artikel lees je welke rentes de ECB vaststelt, hoe die doorwerken in de economie en waarom je de gevolgen vaak pas na maanden merkt.
De drie beleidsrentes van de ECB
De ECB stelt drie officiële rentetarieven vast:
| Rente | Wat is het? |
|---|---|
| Depositorente | De rente die banken ontvangen als ze overtollig geld een nacht bij het Eurosysteem stallen. |
| Herfinancieringsrente | De rente die banken betalen als ze bij de reguliere wekelijkse operaties geld lenen bij het Eurosysteem. |
| Rente op de marginale beleningsfaciliteit | De rente die banken betalen als ze op het laatste moment voor één nacht geld lenen bij het Eurosysteem. |
Omdat er in het bankensysteem al jaren ruim voldoende reserves zijn, is de depositorente in de praktijk de belangrijkste geworden. In 2024 heeft de ECB ook formeel bevestigd dat zij haar beleid via de depositorente uitdraagt. Als in het nieuws staat dat “de ECB de rente verhoogt naar x procent”, gaat het daarom meestal over de depositorente.
Hoe werkt een renteverhoging door? De transmissie
Economen noemen de weg van rentebesluit naar economie het transmissiemechanisme. Het gaat grofweg in vier stappen:
- Geldmarkt: banken lenen elkaar geld voor korte periodes. De rentes op die markt, zoals de €STR en de Euribor, volgen de beleidsrente vrijwel direct.
- Kapitaalmarkt: rentes op langere looptijden, zoals de rente op staatsobligaties en swaprentes, bewegen mee met de verwachtingen over toekomstige ECB-besluiten.
- Banken: banken passen hun tarieven voor spaarders en leners aan, rekening houdend met hun eigen kosten, concurrentie en risico’s.
- Economie: huishoudens en bedrijven reageren op de nieuwe rentes door meer of minder te lenen, te investeren, te sparen en te besteden. Uiteindelijk beïnvloedt dat de inflatie.
Het duurt vaak een tot twee jaar voordat een renteverandering haar volledige effect heeft op de inflatie. Daarom kijkt de ECB vooruit naar de verwachte inflatie, niet alleen naar het cijfer van vandaag.
Wat betekent de ECB-rente voor je spaargeld?
De spaarrente van banken volgt de ECB-rente, maar meestal gedeeltelijk en met vertraging. Daar zijn een paar redenen voor:
- Banken financieren zich voor een groot deel met spaargeld van klanten en hebben er belang bij die kosten laag te houden.
- Veel spaarders wisselen niet snel van bank, waardoor de concurrentie beperkt is.
- Bij een renteverlaging verlagen banken de spaarrente vaak wel relatief snel.
Tussen 2014 en 2022 was de depositorente van de ECB negatief. Spaarrentes stonden in die periode rond nul, en voor grote tegoeden rekenden sommige banken zelfs negatieve rente. Toen de ECB de rente in 2022 en 2023 in hoog tempo verhoogde, stegen de spaarrentes weer, al bleven ze achter bij de beleidsrente. Of je spaargeld er per saldo op vooruitgaat, hangt af van de inflatie. Dat lees je in sparen en inflatie.
Wat betekent de ECB-rente voor je hypotheek?
Hier zit een belangrijk misverstand. De ECB bepaalt de korte rente. De meeste Nederlandse hypotheken hebben een rentevaste periode van tien jaar of langer. De rente daarop hangt vooral af van de lange rente op de kapitaalmarkt, en die wordt bepaald door verwachtingen over inflatie, groei en toekomstig ECB-beleid.
Gevolg:
- Een renteverhoging die al verwacht werd, zit vaak al in de hypotheekrente verwerkt voordat de ECB beslist.
- De hypotheekrente kan zelfs dalen als de ECB de rente verhoogt, wanneer markten verwachten dat de inflatie daardoor snel afneemt.
- Bij een variabele rente of korte rentevaste periode merk je ECB-besluiten wel sneller.
Hoe een hypotheekrente precies wordt opgebouwd, lees je in hoe komt de hypotheekrente tot stand?
Andere gevolgen van de ECB-rente
- Consumptief krediet: doorlopende kredieten en leningen voor bijvoorbeeld een auto worden duurder bij een hogere rente.
- Bedrijven: investeringen worden minder aantrekkelijk als lenen duurder is.
- Wisselkoers: een hogere rente in het eurogebied kan de euro sterker maken ten opzichte van andere munten, waardoor import goedkoper wordt.
- Beleggingen: hogere rentes drukken vaak de koersen van obligaties en kunnen aandelen en vastgoed minder aantrekkelijk maken.
- Overheid: lenen wordt voor de staat duurder, wat de rentelasten op de staatsschuld verhoogt.
Waarom niet gewoon altijd een lage rente?
Een lage rente klinkt aantrekkelijk, maar heeft ook nadelen. Langdurig goedkoop geld kan leiden tot stijgende prijzen van huizen en aandelen, tot te veel schulden en tot hogere inflatie. Een te hoge rente kan de economie juist onnodig afremmen en de werkloosheid laten oplopen. De ECB zoekt daarom steeds naar een niveau dat de inflatie richting 2 procent stuurt, zonder de economie meer schade toe te brengen dan nodig. Meer over haar taken lees je in wat doet de ECB?
Veelgestelde vragen over de ECB-rente
Wanneer besluit de ECB over de rente?
De Raad van Bestuur van de ECB neemt ongeveer elke zes weken een rentebesluit. De data worden ruim van tevoren gepubliceerd op de website van de ECB.
Stijgt mijn spaarrente direct als de ECB de rente verhoogt?
Meestal niet direct en niet volledig. Banken passen hun spaarrente vaak met vertraging en slechts gedeeltelijk aan.
Daalt mijn hypotheekrente als de ECB de rente verlaagt?
Niet automatisch. Bij een lange rentevaste periode hangt de hypotheekrente vooral af van de rente op de kapitaalmarkt. Die reageert op verwachtingen en kan al eerder zijn gedaald of juist gelijk blijven.
Wat is de Euribor?
De Euribor is een rentetarief waartegen banken in het eurogebied elkaar ongedekt geld lenen voor periodes tot een jaar. Het wordt gebruikt als basis voor bijvoorbeeld variabele leningen en volgt de ECB-rente nauw.
Lees verder in het dossier geld en centrale banken.
