De ECB streeft naar 2 procent inflatie op middellange termijn, omdat een licht stijgend prijspeil de economie beter beschermt dan precies stabiele prijzen. Een doel van 0 procent zou het risico op schadelijke deflatie vergroten, laat de centrale bank weinig ruimte om in een crisis de rente te verlagen en houdt geen rekening met meetfouten in de inflatiecijfers. Sinds 2021 is het doel symmetrisch: te lage inflatie is even onwenselijk als te hoge.
In het kort
- Het inflatiedoel van de ECB is 2 procent op middellange termijn, gemeten met de HICP.
- Inflatiecijfers overschatten de echte prijsstijging waarschijnlijk iets, dus 0 procent gemeten kan in werkelijkheid al deflatie zijn.
- Met 2 procent inflatie ligt de rente gemiddeld hoger, waardoor er meer ruimte is om hem in een crisis te verlagen.
- Lonen dalen zelden; een beetje inflatie maakt aanpassingen makkelijker.
- Sommige economen pleiten voor een hoger doel, anderen juist voor een lager doel.
Wat het inflatiedoel precies inhoudt
De belangrijkste taak van de ECB is prijsstabiliteit. Sinds de strategieherziening van 2021 heeft de ECB dat vertaald in een doel van 2 procent inflatie op middellange termijn. Ze meet de inflatie met de HICP, de geharmoniseerde prijsindex voor het hele eurogebied. Daarvoor was het doel “onder, maar dicht bij 2 procent”.
Twee woorden in die omschrijving zijn belangrijk:
- Middellange termijn: de ECB hoeft niet elke maand precies op 2 procent uit te komen. Tijdelijke schokken, zoals een plotselinge stijging van de energieprijzen, mag ze laten uitwerken zolang de inflatie op termijn terugkeert naar het doel.
- Symmetrisch: een afwijking naar beneden telt even zwaar als een afwijking naar boven. De oude formulering “onder, maar dicht bij” werd door sommigen gelezen als een plafond, waardoor de ECB te lage inflatie minder erg zou vinden.
Ook andere grote centrale banken, zoals de Amerikaanse Federal Reserve en de Bank of England, hanteren een doel van 2 procent. Wat de ECB verder doet en hoe ze haar instrumenten inzet, lees je in wat doet de ECB?
Reden 1: meetfouten in de inflatie
Inflatie meten is lastiger dan het lijkt. Het CBS en Eurostat volgen de prijzen van een vast pakket goederen en diensten, maar dat pakket verandert voortdurend. Er zijn een paar bekende redenen waarom de gemeten inflatie de werkelijke stijging van de kosten van levensonderhoud iets kan overschatten:
- Kwaliteitsverbetering: een nieuwe telefoon of auto kost misschien meer, maar is ook beter. Niet elke kwaliteitsverbetering wordt volledig verrekend.
- Vervanging: als iets duur wordt, stappen mensen over op een goedkoper alternatief. Een prijsindex met een vast pakket loopt daar achteraan.
- Nieuwe producten: nieuwe goederen komen pas met vertraging in het pakket, terwijl ze vaak in het begin snel goedkoper worden.
Hoe groot die overschatting is, staat niet vast, en statistiekbureaus proberen er zo goed mogelijk voor te corrigeren. Maar het idee is duidelijk: als de ECB op 0 procent gemeten inflatie zou mikken, kunnen de prijzen in werkelijkheid al licht dalen. Een doel boven nul geeft een veiligheidsmarge. Meer over het meten van inflatie lees je in wat is inflatie?
Reden 2: een buffer tegen deflatie
Deflatie, een aanhoudende daling van het algemene prijspeil, klinkt aantrekkelijk: alles wordt goedkoper. Maar economen zien deflatie als gevaarlijk, om twee redenen:
- Uitstelgedrag: als prijzen dalen, wachten consumenten en bedrijven met grote aankopen en investeringen. De vraag daalt, bedrijven verkopen minder en snijden in kosten, waardoor de prijzen verder dalen.
- Zwaardere schulden: schulden staan vast in euro’s. Als prijzen en lonen dalen, wordt het moeilijker om een lening af te lossen, terwijl het bedrag gelijk blijft.
Een inflatie van 2 procent houdt afstand tot die gevarenzone. Een tegenvaller die de inflatie een paar procentpunt omlaag duwt, leidt dan niet meteen tot dalende prijzen.
Reden 3: ruimte voor rentebeleid
Het belangrijkste instrument van de ECB is de rente. In een recessie verlaagt de centrale bank de rente om lenen en investeren aantrekkelijker te maken. Maar de rente kan niet onbeperkt omlaag. Als de rente ver onder nul zou zakken, zouden mensen hun geld liever contant aanhouden. De ECB heeft de depositorente wel negatief gemaakt, van juni 2014 tot juli 2022, maar de laagste stand was -0,5 procent.
Hier komt het inflatiedoel om de hoek kijken. Voor sparen en lenen gaat het uiteindelijk om de reële rente: de nominale rente min de inflatie (zie nominaal en reëel). Hoe hoger de normale inflatie, hoe hoger gemiddeld ook de nominale rente, en hoe meer ruimte er is om die rente te verlagen.
Stel dat de rente in normale tijden ongeveer 1 procentpunt boven de inflatie ligt (een zelfgekozen voorbeeld).
Bij een inflatiedoel van 2 procent is de normale rente dan 2 + 1 = 3 procent. In een recessie kan de centrale bank de rente verlagen tot 0 procent: een daling van 3 procentpunt. De reële rente zakt dan naar 0 − 2 = −2 procent, een sterke stimulans.
Bij een inflatiedoel van 0 procent is de normale rente 0 + 1 = 1 procent. Verlagen tot 0 procent geeft maar 1 procentpunt ruimte, en de reële rente zakt naar 0 − 0 = 0 procent. De centrale bank heeft dan veel minder munitie.
Juist daarom greep de ECB vanaf 2015 naar andere middelen, zoals grootschalige opkoopprogramma’s (kwantitatieve verruiming), toen de rente al rond nul stond en de inflatie lang onder het doel bleef.
Reden 4: lonen dalen niet graag
Werknemers en vakbonden accepteren zelden een verlaging van het nominale loon. Economen noemen dat loonstarheid naar beneden. Toch moeten lonen soms relatief dalen, bijvoorbeeld in een sector die het moeilijk heeft of in een land dat zijn concurrentiepositie verliest.
Met een beetje inflatie kan dat zonder dat iemand er nominaal op achteruitgaat. Als het loon gelijk blijft en de prijzen stijgen met 2 procent, daalt het reële loon met ongeveer 2 procent. Bij 0 procent inflatie kan zo’n aanpassing alleen via een echte loonsverlaging of via ontslagen. Een licht positieve inflatie werkt zo als smeerolie voor de arbeidsmarkt.
Wat 2 procent betekent voor je koopkracht
2 procent per jaar lijkt weinig, maar over lange tijd telt het op. Met de regel van 72 kun je dat snel schatten.
72 gedeeld door 2 is 36. Bij 2 procent inflatie per jaar verdubbelt het prijspeil dus in ongeveer 36 jaar. Een boodschappenmand van 100 euro kost na 36 jaar ruwweg 200 euro, en een briefje van 100 euro in een la is dan nog ongeveer de helft waard. Daarom is het normaal dat lonen, uitkeringen en spaarrente op termijn meestijgen met de inflatie.
Kritiek en discussie: moet het doel anders?
Het getal 2 is geen natuurwet, maar een keuze. Economen discussiëren er al lang over, en er zijn grofweg drie standpunten.
| Standpunt | Argument | Tegenargument |
|---|---|---|
| Hoger doel, bijvoorbeeld 3 of 4 procent | Meer ruimte om de rente te verlagen in een crisis, minder kans dat de rente lang op nul blijft steken | Hogere inflatie is duurder voor spaarders en mensen met een vast inkomen, en een verhoging kan het vertrouwen in de centrale bank schaden |
| Lager doel of echte prijsstabiliteit | Geld behoudt beter zijn waarde, eerlijker voor spaarders | Grotere kans op deflatie en minder ruimte voor rentebeleid |
| 2 procent houden | Het doel is bekend en geloofwaardig; verwachtingen van bedrijven en werknemers zijn erop afgestemd | Het doel is in de praktijk soms lang gemist, zowel naar beneden als naar boven |
Een belangrijk argument voor vasthouden is geloofwaardigheid. Als bedrijven en werknemers verwachten dat de inflatie rond 2 procent blijft, houden ze daar rekening mee bij prijzen en cao-onderhandelingen. Dat maakt het makkelijker om dat doel ook te halen. Wie het doel verandert, loopt het risico dat die verwachtingen gaan schuiven. Na de hoge inflatie van 2022, toen de inflatie in het eurogebied in oktober een piek van 10,6 procent bereikte, kwam ook de vraag op of centrale banken niet te laat hebben gereageerd.
Voor scholieren: een veelgemaakte fout is denken dat “prijsstabiliteit” betekent dat prijzen gelijk blijven. In het beleid van de ECB betekent het een lage, voorspelbare inflatie van rond 2 procent. Bij een vraag over het inflatiedoel kun je scoren met de koppeling tussen inflatie, nominale rente en reële rente: wie dat verband kan uitleggen, begrijpt waarom een doel van 0 procent de centrale bank zwakker maakt.
Veelgestelde vragen
Wat is het inflatiedoel van de ECB?
2 procent inflatie op middellange termijn, gemeten met de HICP. Sinds 2021 is het doel symmetrisch.
Waarom niet 0 procent inflatie?
Omdat de gemeten inflatie de echte prijsstijging waarschijnlijk iets overschat, omdat 0 procent dicht bij deflatie ligt, omdat de centrale bank dan weinig ruimte heeft om de rente te verlagen en omdat een beetje inflatie loonaanpassingen makkelijker maakt.
Wat betekent een symmetrisch inflatiedoel?
Dat de ECB een inflatie onder 2 procent even onwenselijk vindt als een inflatie boven 2 procent. Daarvoor gold “onder, maar dicht bij 2 procent”.
Hanteren andere centrale banken ook 2 procent?
Ja, onder andere de Amerikaanse Federal Reserve en de Bank of England hanteren eveneens een doel van 2 procent.
