Het bruto binnenlands product (bbp) is de totale marktwaarde van alle goederen en diensten die binnen de grenzen van een land in een bepaalde periode worden geproduceerd, meestal een kwartaal of een jaar. Het is de belangrijkste maatstaf voor de omvang van een economie. Als het nieuws meldt dat “de economie met 1 procent is gegroeid”, gaat het bijna altijd over de groei van het bbp.
In dit artikel lees je hoe het bbp wordt berekend, wat het verschil is tussen nominale en reële groei, en waarom het bbp geen volledig beeld geeft van welvaart.
Wat telt mee in het bbp?
Het bbp meet de toegevoegde waarde: wat een bedrijf of organisatie produceert, min wat het daarvoor aan andere bedrijven betaalt. Zo voorkom je dubbeltellingen. Een bakker die meel koopt voor 40 euro en er brood van bakt dat hij voor 100 euro verkoopt, voegt 60 euro toe. De molenaar die het meel leverde, heeft zijn eigen toegevoegde waarde al bijgedragen.
Meegeteld worden onder meer:
- alle productie van bedrijven, van chipmachines tot kappers;
- diensten van de overheid, zoals onderwijs en defensie (gewaardeerd tegen de kosten);
- de geschatte huurwaarde van koopwoningen, alsof eigenaren zichzelf huur betalen;
- een schatting van bepaalde activiteiten die niet officieel worden geregistreerd.
Niet meegeteld worden onder meer onbetaald werk thuis, vrijwilligerswerk en de verkoop van tweedehands spullen (die zijn al eerder geteld toen ze nieuw werden gemaakt).
Drie manieren om het bbp te berekenen
Het bbp kan op drie manieren worden benaderd. In theorie leveren ze dezelfde uitkomst op, omdat elke uitgave voor iemand anders inkomen is.
1. De productiemethode
Je telt de toegevoegde waarde van alle sectoren bij elkaar op: landbouw, industrie, bouw, handel, zorg, financiële dienstverlening enzovoort.
2. De bestedingsmethode
Je telt op wat er aan de geproduceerde goederen en diensten wordt uitgegeven. Dit is de bekendste formule:
C = consumptie van huishoudens, I = investeringen van bedrijven (en in woningen), G = overheidsbestedingen, X = export, M = import.
De import wordt afgetrokken omdat die in het buitenland is geproduceerd. Voor een handelsland als Nederland zijn export en import elk groot ten opzichte van de hele economie; daarover meer in ons artikel over de handelsbalans en de lopende rekening.
3. De inkomensmethode
Je telt alle inkomens op die bij de productie ontstaan: lonen, winsten, rente en huren, plus belastingen op productie min subsidies.
In Nederland stelt het CBS het bbp vast in de nationale rekeningen. Het CBS publiceert per kwartaal een eerste schatting, die later wordt bijgesteld als er meer gegevens binnenkomen. Wees dus niet verbaasd als een groeicijfer achteraf een paar tienden verandert.
Nominaal en reëel bbp
Het bbp kan stijgen doordat er meer wordt geproduceerd, maar ook doordat prijzen stijgen. Om die twee te scheiden, gebruiken economen het reële bbp: het bbp gecorrigeerd voor prijsveranderingen. Als het nominale bbp met 6 procent groeit en de prijzen met 4 procent stijgen, is de reële groei ongeveer 2 procent.
Als het nieuws spreekt over economische groei, bedoelt men vrijwel altijd de reële groei. Het verschil tussen nominaal en reëel komt in de economie overal terug; lees er meer over in nominaal versus reëel.
Bbp per hoofd en koopkrachtpariteit
Een groot land heeft vanzelf een groter bbp dan een klein land. Om welvaart te vergelijken, delen economen het bbp door het aantal inwoners: het bbp per hoofd. Omdat prijzen per land verschillen, wordt het bbp per hoofd vaak ook omgerekend naar koopkrachtpariteit: wat kun je met dat inkomen werkelijk kopen in het eigen land?
Nederland behoort al lang tot de landen met een hoog bbp per hoofd, zowel binnen de Europese Unie als wereldwijd.
Groei, krimp en de conjunctuur
De groei van het bbp beweegt in golven: periodes van hoogconjunctuur worden afgewisseld met periodes van laagconjunctuur. Krimpt het reële bbp twee kwartalen achter elkaar ten opzichte van het kwartaal ervoor, dan spreekt men van een technische recessie.
Groeicijfers worden op twee manieren gepresenteerd, en die worden in het nieuws nog wel eens door elkaar gehaald:
- Kwartaal-op-kwartaal: de groei ten opzichte van het vorige kwartaal (gecorrigeerd voor seizoenseffecten).
- Jaar-op-jaar: de groei ten opzichte van hetzelfde kwartaal een jaar eerder.
Wat het bbp niet vertelt
Het bbp is een maatstaf voor productie, niet voor welzijn. Daar zijn bekende kanttekeningen bij:
- Verdeling: het bbp zegt niets over hoe inkomen en vermogen verdeeld zijn.
- Milieu: uitputting van grondstoffen en vervuiling worden niet afgetrokken. Sterker: het opruimen van vervuiling verhoogt het bbp.
- Onbetaald werk: mantelzorg en huishoudelijk werk tellen niet mee, terwijl ze veel waarde hebben.
- Vrije tijd en gezondheid: een samenleving die minder werkt maar gelukkiger is, scoort niet beter in het bbp.
Daarom publiceert het CBS sinds enkele jaren ook de Monitor Brede Welvaart, die naast inkomen kijkt naar onder meer gezondheid, onderwijs, milieu en vertrouwen.
Waarom het bbp toch belangrijk is
Ondanks de beperkingen is het bbp onmisbaar. Het bepaalt mede hoeveel belasting de overheid binnenkrijgt, en de staatsschuld en het begrotingstekort worden uitgedrukt als percentage van het bbp. In Europa geldt bijvoorbeeld de afspraak dat het tekort niet boven 3 procent van het bbp mag komen. Lees meer in staatsschuld en begrotingstekort.
Veelgestelde vragen over het bbp
Wat is het verschil tussen bbp en bnp?
Het bbp meet wat binnen de landsgrenzen wordt geproduceerd. Het bruto nationaal product (bnp, tegenwoordig vaak bruto nationaal inkomen) meet het inkomen van inwoners van een land, ook als dat in het buitenland is verdiend.
Wie berekent het bbp van Nederland?
Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het publiceert kwartaalcijfers en jaarcijfers, die later nog worden bijgesteld.
Betekent een hoger bbp dat iedereen rijker wordt?
Niet per se. Het bbp kan groeien terwijl de inkomens van een deel van de bevolking stilstaan. Ook bevolkingsgroei laat het bbp stijgen zonder dat het bbp per hoofd verandert.
Bekijk alle basisbegrippen in ons dossier economische begrippen.
