David Ricardo (1772-1823) was een Britse econoom, effectenhandelaar en parlementslid. Hij geldt samen met Adam Smith als de belangrijkste denker van de klassieke economie. Zijn bekendste idee is de theorie van het comparatief voordeel: landen worden allebei rijker als ze zich toeleggen op wat ze relatief het best kunnen en daarna met elkaar handelen. Daarnaast schreef hij invloedrijk over grondrente, lonen, belastingen en de graanwetten. Zijn hoofdwerk is On the Principles of Political Economy and Taxation uit 1817.
In het kort
- Comparatief voordeel: specialiseren en handelen loont, ook voor een land dat overal minder efficiënt in is.
- Grondrente ontstaat doordat goede grond schaars is; wie op slechtere grond moet uitwijken, maakt de betere grond waardevoller.
- Ricardo was tegen de graanwetten, de invoerheffingen op graan die vooral landeigenaren bevoordeelden.
- Hij werkte met abstracte modellen en wordt daarom vaak gezien als de eerste “modelbouwer” in de economie.
- Ook de Ricardiaanse equivalentie, over belastingen en staatsschuld, is naar hem vernoemd.
Wie was David Ricardo?
Ricardo werd in 1772 in Londen geboren als zoon van een Nederlands-joodse familie die vanuit Amsterdam naar Engeland was getrokken. Zijn vader handelde in effecten, en Ricardo ging al op jonge leeftijd in het vak. Hij werd een van de rijkste handelaren van zijn tijd. Pas toen hij The Wealth of Nations van Adam Smith las, raakte hij geboeid door de economie. Hij begon te schrijven over geldzaken en de waarde van het pond, en bouwde in korte tijd een eigen theorie op. In 1819 werd hij lid van het Britse Lagerhuis, waar hij zich inzette voor vrijhandel. Hij overleed in 1823, op zijn 51e.
Ricardo correspondeerde veel met tijdgenoten. Met Thomas Malthus was hij bevriend, al waren ze het zelden eens. Ook Jean-Baptiste Say en later John Stuart Mill bouwden voort op zijn werk.
Comparatief voordeel
Het bekendste voorbeeld van Ricardo gaat over Engeland en Portugal, laken en wijn. Stel dat Portugal zowel laken als wijn met minder arbeid kan maken dan Engeland. Portugal heeft dan een absoluut voordeel in allebei. Toch kan handel voor beide landen gunstig zijn. Het gaat erom waarin een land relatief het sterkst is. Als Portugal naar verhouding veel beter is in wijn, en Engeland naar verhouding minder slecht in laken, dan winnen ze allebei als Portugal wijn maakt, Engeland laken, en ze ruilen.
Rekenvoorbeeld
Stel dat Portugal voor een vat wijn 80 werkdagen nodig heeft en voor een rol laken 90. Engeland heeft voor wijn 120 werkdagen nodig en voor laken 100. Portugal is in allebei beter. Maar voor Portugal kost een vat wijn 80/90 rol laken, terwijl Engeland voor een vat wijn 120/100 rol laken moet opgeven. Wijn is voor Portugal dus relatief goedkoop en laken voor Engeland. Specialiseren de landen zich op die producten en ruilen ze, dan hebben ze samen meer van allebei dan zonder handel. Dit zijn de getallen die Ricardo zelf als voorbeeld gebruikte.
Hoe dit precies werkt, met grafieken en uitleg over opportuniteitskosten, lees je in comparatief voordeel.
Grondrente en de graanwetten
Ricardo dacht na over de vraag waarom landeigenaren rijker werden terwijl lonen laag bleven. Zijn verklaring: grond verschilt in vruchtbaarheid. Groeit de bevolking, dan moet ook minder goede grond in gebruik worden genomen. Op die slechtere grond kost het meer moeite om graan te verbouwen, waardoor de graanprijs stijgt. Wie de beste grond bezit, verdient daardoor meer zonder zelf iets extra te doen. Dat verschil noemde Ricardo grondrente.
Dit had een politieke kant. De Britse graanwetten hielden goedkoop buitenlands graan buiten de deur. Volgens Ricardo hield dat de graanprijs hoog, wat goed was voor landeigenaren maar slecht voor arbeiders en fabrikanten. Hij pleitte daarom voor afschaffing. De graanwetten verdwenen pas in 1846, ruim twintig jaar na zijn dood.
Lonen, waarde en belastingen
Ricardo ging ervan uit dat de waarde van een product vooral afhangt van de hoeveelheid arbeid die nodig is om het te maken. Die arbeidswaardeleer werd later door Karl Marx verder uitgewerkt, met heel andere conclusies; zie Karl Marx. Over lonen was Ricardo somber: hij verwachtte dat ze op lange termijn rond het bestaansminimum zouden blijven, een gedachte die hij deelde met Malthus.
Naar Ricardo is ook de Ricardiaanse equivalentie genoemd. Die stelt dat het voor burgers in theorie niet uitmaakt of de overheid uitgaven betaalt met belasting of met een lening: wie weet dat een lening later met hogere belastingen terugbetaald moet worden, gaat nu meer sparen. Ricardo zelf twijfelde of mensen zich zo gedragen; de stelling is later vooral door andere economen uitgewerkt.
Waarom Ricardo nog steeds belangrijk is
Bijna elke discussie over vrijhandel, globalisering en handelsoorlogen gaat terug op Ricardo. Zijn theorie verklaart waarom landen zich specialiseren en waarom invoerheffingen meestal welvaart kosten. Tegelijk laat de werkelijkheid zien dat niet iedereen wint bij handel: binnen een land kunnen sommige sectoren en werknemers er flink op achteruitgaan. Die nuance hoort bij een goed begrip van zijn idee.
Begrippen om te onthouden
- Absoluut voordeel: iets met minder middelen kunnen maken dan een ander.
- Comparatief voordeel: iets maken met de laagste opportuniteitskosten.
- Grondrente: het extra inkomen van betere grond omdat goede grond schaars is.
- Graanwetten: Britse invoerheffingen op graan, afgeschaft in 1846.
- Ricardiaanse equivalentie: lenen of belasten zou voor burgers op hetzelfde neerkomen.
Meer economen uit de klassieke school: Adam Smith, Thomas Malthus, Jean-Baptiste Say en John Stuart Mill.


