De ECB-rente heeft de afgelopen jaren grote bewegingen gemaakt. Van juni 2014 tot juli 2022 was de depositorente van de ECB negatief, met als laagste stand -0,5 procent in 2019. Daarna verhoogde de ECB de rente in hoog tempo om de hoge inflatie te bestrijden: in september 2023 stond de depositorente op 4 procent. Vanaf juni 2024 volgden verlagingen, en in juni 2025 kwam de depositorente op 2 procent. In dit artikel lees je waarom de ECB telkens zo besloot en wat dat betekende voor spaarders en huizenkopers.
In het kort
- De ECB stuurt vooral met de depositorente; alle standen in deze tijdlijn gaan over die rente.
- Negatieve rente (2014-2022): de ECB vreesde een te lage inflatie en een zwakke economie.
- Snelle verhogingen (2022-2023): de inflatie liep op tot boven de 10 procent in het eurogebied.
- Verlagingen (vanaf juni 2024): de inflatie zakte terug richting het doel van 2 procent.
- Voor de actuele stand kijk je op ecb.europa.eu of dnb.nl.
Eerst even: welke rente bedoelen we?
De ECB heeft drie officiële rentetarieven. In de praktijk is de depositorente de sturende rente: de rente die banken krijgen (of bij een negatieve stand betalen) over geld dat ze bij het Eurosysteem stallen. Als in het nieuws staat dat “de ECB-rente” omhoog of omlaag gaat, gaat het meestal om deze rente. Hoe de drie tarieven zich tot elkaar verhouden, lees je in de drie ECB-rentes. Hoe een rentebesluit doorwerkt in de economie, staat in de ECB-rente uitgelegd.
Het doel achter elk besluit is hetzelfde: een inflatie van 2 procent op middellange termijn, gemeten met de HICP. Sinds de strategieherziening van 2021 is dat doel symmetrisch: een inflatie die te laag is, vindt de ECB even onwenselijk als een inflatie die te hoog is. Daarvoor luidde het doel “onder maar dicht bij 2 procent”. Waarom juist 2 procent, lees je in waarom het inflatiedoel 2 procent is.
Tijdlijn van de ECB-rente
- 1998
De ECB wordt opgericht, met zetel in Frankfurt.
- 1999
De euro wordt giraal ingevoerd en de ECB neemt het rentebeleid voor het eurogebied over.
- 2008
Na het faillissement van Lehman Brothers verlaagt de ECB in het najaar de rente om de economie en de banken te steunen.
- Juli 2012
Midden in de eurocrisis zegt ECB-president Draghi dat de ECB zal doen “whatever it takes” om de euro te behouden. De onrust op de obligatiemarkten neemt daarna af.
- Juni 2014
De depositorente wordt voor het eerst negatief. Banken moeten betalen om overtollig geld bij het Eurosysteem te stallen.
- Maart 2015
Het grootschalige opkoopprogramma APP begint: de ECB koopt op grote schaal obligaties.
- 2019
De depositorente bereikt haar laagste stand: -0,5 procent.
- Maart 2020
De coronapandemie leidt tot een nieuw noodopkoopprogramma, het PEPP.
- 2021
Strategieherziening: het inflatiedoel wordt een symmetrisch doel van 2 procent.
- Juli 2022
Eerste renteverhoging in jaren. Daarmee komt een einde aan de negatieve rente. Er volgen verhogingen in snel tempo.
- Oktober 2022
De inflatie in het eurogebied (HICP) piekt op 10,6 procent.
- September 2023
De depositorente bereikt 4 procent.
- Juni 2024
De eerste renteverlaging na de periode van verhogingen.
- Juni 2025
Na een reeks verlagingen staat de depositorente op 2 procent.
Goed om te weten: deze tijdlijn noemt bewust geen latere standen. De ECB neemt ongeveer elke zes weken een rentebesluit. De actuele stand vind je op ecb.europa.eu of dnb.nl.
Waarom de rente negatief werd (2014-2022)
Na de kredietcrisis en de eurocrisis groeide de economie van het eurogebied traag en bleef de inflatie lang onder het doel. De ECB vreesde dat de prijzen zouden gaan dalen. Bij deflatie stellen consumenten aankopen uit en wordt de reële last van schulden zwaarder, wat de economie verder kan afremmen.
De gewone rente stond al rond nul. Om toch extra te stimuleren, koos de ECB voor twee onconventionele middelen:
- Een negatieve depositorente: banken werden “beboet” als ze geld bij het Eurosysteem parkeerden, zodat ze het eerder zouden uitlenen.
- Opkoopprogramma’s: door op grote schaal obligaties te kopen, drukte de ECB ook de lange rente. Zie kwantitatieve verruiming.
Critici wezen op de bijwerkingen: spaarders kregen nauwelijks rente, pensioenfondsen kwamen onder druk en goedkoop geld zou de prijzen van huizen en aandelen opdrijven. Voorstanders wezen erop dat zonder dit beleid de economie zwakker en de werkloosheid hoger zou zijn geweest.
Waarom de rente zo snel steeg (2022-2023)
In 2021 begon de inflatie op te lopen, onder meer door haperende aanvoerketens na corona. Na de Russische inval in Oekraïne in februari 2022 schoten vooral de energie- en voedselprijzen omhoog. In oktober 2022 bereikte de inflatie in het eurogebied 10,6 procent, ver boven het doel van 2 procent.
De ECB werd verweten dat ze te laat reageerde, omdat ze de inflatie aanvankelijk als tijdelijk zag. Vanaf juli 2022 verhoogde ze de rente daarom in snel tempo. Het belangrijkste doel: voorkomen dat hoge inflatie zich vastzet in de verwachtingen van bedrijven en werknemers, waardoor een loon-prijsspiraal zou kunnen ontstaan. Een hogere rente remt de vraag naar krediet, investeringen en bestedingen af, en dat drukt op termijn de prijsstijgingen.
Waarom de rente weer daalde (vanaf 2024)
De energieprijzen daalden van hun piek en de hogere rente begon te werken. De inflatie zakte terug richting 2 procent, terwijl de economische groei in het eurogebied zwak bleef. Een hoge rente zou de economie dan onnodig afremmen. Vanaf juni 2024 verlaagde de ECB de rente daarom stap voor stap, tot een depositorente van 2 procent in juni 2025.
Wat merkten spaarders en huizenkopers?
| Periode | Spaarders | Huizenkopers |
|---|---|---|
| 2014-2022: negatieve rente | Spaarrente rond nul; voor grote tegoeden rekenden sommige banken negatieve rente. | Zeer lage hypotheekrente; lenen was goedkoop, wat de vraag naar huizen en de prijzen ondersteunde. |
| 2022-2023: snelle verhogingen | Spaarrente steeg weer, maar bleef achter bij de ECB-rente en ver onder de inflatie. | Hypotheekrente steeg flink; met hetzelfde inkomen kon je minder lenen. |
| Vanaf 2024: verlagingen | Spaarrente daalde weer, vaak sneller dan ze eerder steeg. | Hypotheekrente daalde enigszins, maar niet één op één met de ECB-rente. |
Een belangrijke kanttekening voor huizenkopers: de meeste Nederlandse hypotheken hebben een lange rentevaste periode. De rente daarop volgt vooral de rente op de kapitaalmarkt, die reageert op verwachtingen over toekomstig ECB-beleid. Zie hoe komt de hypotheekrente tot stand?
Stel, je kreeg 1,5 procent spaarrente terwijl de inflatie 10 procent was. Je reële rente was dan ongeveer 1,5 − 10 = −8,5 procent. Die eenvoudige aftreksom is een benadering; precies reken je 1,015 ÷ 1,10 − 1 = −7,7 procent. Met 10.000 euro spaargeld had je na een jaar 10.150 euro, maar in koopkracht was dat nog maar 10.150 ÷ 1,10 = 9.227 euro van een jaar eerder waard. Reken zelf na met de rekenhulp reële rente.
Voor scholieren: een veelgemaakte fout is denken dat een renteverhoging de inflatie direct verlaagt. Het effect loopt via de bestedingen en heeft vertraging, vaak een tot twee jaar. Leg in je antwoord de stappen uit: hogere rente → lenen duurder en sparen aantrekkelijker → minder bestedingen en investeringen → lagere vraag → minder ruimte om prijzen te verhogen.
Veelgestelde vragen
Wat was de laagste ECB-rente ooit?
De depositorente bereikte in 2019 haar laagste stand: -0,5 procent. Ze bleef negatief tot juli 2022.
Hoe hoog werd de ECB-rente na 2022?
Na de reeks verhogingen die in juli 2022 begon, bereikte de depositorente in september 2023 een stand van 4 procent. Vanaf juni 2024 ging de rente weer omlaag.
Wat betekent een negatieve rente voor banken?
Banken moesten betalen over het geld dat ze bij het Eurosysteem stalden. De ECB wilde ze zo aansporen geld uit te lenen in plaats van het te parkeren.
Waar vind ik de huidige ECB-rente?
Op de websites van de ECB (ecb.europa.eu) en DNB (dnb.nl). Daar staan ook de data van de komende rentebesluiten.
